Беларусізацыя vs.public administration: як знайсці паразуменне

Заснаваныя на каштоўнасцях мары разбіліся аб тэхнакратаў

Грамадскі трэнд мяккай беларусізацыі развіваецца імкліва, і ў гэтым развіцці непазбежна сутыкаецца з іншымі сферамі, якія, адпаведна, кіруюцца іншымі трэндамі. Сёння такія сутыкненні раз-пораз ператвараюцца ў канфлікты, а для дыялогу не стае ўзаемапаразумення і павагі. Апошні кейс дэманструе, што гэтыя сутыкненні далёка не заўсёды падпадаюць пад чорна-белую дыхатамію.

Дзвюхмоўнае заканадаўства – proetcontra

Канфлікт разгарнуўся вакол таго, як мусяць публікавацца нарматыўна-прававыя акты ў дзвюхмоўнай краіне. Сёння ў Беларусі кожны з такіх актаў прымаецца і афіцыйна публікуецца толькі на адной мове – на якой і вялася ягоная распрацоўка. Змяніць гэты падыход раней спрабавала дэпутатка Палаты прадстаўнікоў з “Таварыства беларускай мовы” Алена Анісім, аднак дамагчыся прыняцця заканадаўчых актаў адразу на дзвюх мовах у яе не атрымалася.

Гомельскі юрыст Ігар Случак, які актыўна змагаецца за беларушчыну праз пісьмовыя звароты да чыноўнікаў і якога клічуць “моўным інспектарам”, на гэты раз звярнуўся ў парламент з прапановай зрабіць абавязковым выданне ўсіх нарматыўных актаў і па-руску, і па-беларуску – лічыць акт афіцыйна апублікаваным толькі пасля публікацыі абедзвюх версіяў. Аднак аднадумства сярод дэпутатаў Случак не знайшоў. У адказе за подпісам намесніка старшыні пастаяннай камісіі Палаты прадстаўнікоў па заканадаўстве Максіма Місько выкладзеная сумная бюракратычная праўда: дзейсная заканадаўства такога не прадугледжвае, а калі заканадаўства мяняць, то новая практыка будзе каштаваць зашмат рэсурсаў; у сваю чаргу, каб прыняць прававы акт, які павялічыць бюджэтныя выдаткі, па законе яго трэба ўзгадніць з прэзідэнтам.

Сюжэт лёгка ўкладаецца ў тыповы наратыў крытыкаў беларускай дзяржаўнай сістэмы: палымяны грамадскі актывіст прыдумляе ідэю, як спрыяць распаўсюду беларускай мовы і абараняць правы беларускамоўных, а бессардэчныя бюракраты з уладаў плююць на лёс мовы і дасылаюць актывісту адпіску. Аднак на справу можна зірнуць па-іншаму, калі паспрабаваць па сутнасці прааналізаваць пазіцыю, выкладзеную дэпутатам.

Заснаваныя на каштоўнасцях мары разбіліся аб тэхнакратаў

Калі пакінуць у баку эмоцыі і аналізаваць справу з пункту гледжання дзяржаўнага кіравання, то цяжка знайсці, што ж са словаў Максіма Місько няпраўда.

Абагульняючы словы дэпутата, яго пазіцыя палягае ў тым, што абавязак прымаць прававыя акты на дзвюх дзяржаўных мовах пацягне за сабой: а) неабходнасць істотнага перагляду парадку ажыццяўлення ўсіх нарматворчых працэдур і ўвядзення фактычнага іх дублявання на другой дзяржаўнай мове (у тым ліку пакета суправаджальных дакументаў да праектаў прававых актаў); б) неабходнасць увядзення працэдуры пацвярджэння аўтэнтычнасці тэкстаў законапраектаў (то бок адмысловы юрыдычны пераклад); в) павелічэнне штату дзяржаўных служачых у структуры суб’ектаў нарматворчай дзейнасці; г) значнае павелічэнне затрат часу і сродкаў.

Усё гэта відавочная праўда, з якой той жа Случак і не спрачаецца – безумоўна, калі перакладаць усе законы на дзве мовы, то гэта патрабуе грошай і працоўнага часу. Канфлікт тут палягае ў тым, што мары, якія базуюцца на каштоўнасцях, сутыкаюцца з жорсткай рэчаіснасцю дзяржкіравання. Яскравы прыклад, як грамадскія актывісты і дзяржава размаўляюць на дзвюх розных мовах – у тым ліку і ў метафарычным сэнсе.

Трэнды сістэмы дзяржкіравання

Максім Місько ў сваёй аргументацыі ўзгадвае, што наступствы прапанаванай Случакам навацыі  “супярэчаць рабоце, якая праводзіцца ў краіне па аптымізацыі дзяржаўнага апарату”. І гэта не пустыя словы. Як сведчыць даследаванне экспертаў “Ліберальнага клуба”, праведзеная ў 2012-2013 гадах у Беларусі рэформа сістэмы дзяржаўнага кіравання засяродзілася менавіта на скарачэнні дзяржслужачых. Не было агульнай мадэлі скарачэнняў: недзе скарачалі пустуючыя вакансіі, а недзе рэальна звальнялі супрацоўнікаў; у адных месцах звольнілі крыху болей і ў асноўным нізавы персанал, а ў іншых скарацілі крыху меней і кіраўніцтва. У сферы культуры некаторыя арганізацыі наогул вызвалілі ад скарачэнняў. Аднак агульны трэнд – скарацілі каля чвэрці супрацоўнікаў, і пасля таго Аляксандр Лукашэнка заклікаў працягваць скарачэнні (напрыклад, яшчэ на траціну).

На скарачэнні чыноўнікаў улада ідзе не ад добрага жыцця – трэба падвышаць матывацыю дзяржслужачых і плаціць ім годныя заробкі, а бюджэтная кішэня не глыбокая. Таму тэзы аб скарачэнні колькасці дзяржслужачых ідуць разам з ідэяй падвысіць статус тых, хто застаецца на службе, “на небывалую вышыню” – перш за ўсё матэрыяльна. І гэта не нейкі там клопат рэжыму аб сваіх лёкаях, а цалкам нармальны і запатрабаваны інструмент утрымання на цяжкай працы кваліфікаваных кадраў. Даследаванне “Ліберальнага клуба” уключала ў сабе і інтэрв’ю з дзяржслужачымі, падчас якіх было выяўлена, што з утрыманнем працавітых кадраў на дзяржслужбе бяда.

Яшчэ адзін складнік рэформы, які фактычна не быў паўнавартасна рэалізаваны ў выніковым Указе №168, аднак актыўна прасоўваўся як незалежнымі экспертамі ў публічных даследаваннях, гэтак і навукоўцамі з дзяржаўных інстытуцый у закрытых справаздачах (адкуль перайшоў нават у прэзідэнцкую перадвыбарчую праграму), – неабходнасць скарачэння функцый дзяржорганаў.

Такім чынам, калі зірнуць на логіку развіцця сістэмы дзяржкіравання Беларусі, то можна зразумець, што адмова ад ідэі, якуя вымагае павелічэння колькасці дзяржслужачых і надае органам дзяржкіравання новыя функцыі, грунтуецца на рацыянальных падставах, а не проста на нежаданні дапамагаць беларускай мове.

Ад тролінга да прафесійнага дыялога

Таму пытанне палягае ў тым, як ад спрэчак па перапісцы перайсці да эфектыўнай дзейнасці. Тут усё залежыць ад мэтаў.

Калі ёсць жаданне выключна патроліць чыноўнікаў ды дэпутатаў, то можна і надалей проста дасылаць ім свае жаданні ў пісьмовай форме з маральным абгрунтаваннем. А потым выліваць на іх бруд у сацсетках, бо адказы афіцыйных інстытуцый грунтуюцца на заканадаўстве, а не ўнутраных каштоўнасцях. Яшчэ з такой сітуацыі лёгка рабіць чарговую выснову, што беларусізацыі няма – бо яна не такая, якой яе б жадалі бачыць асабіста некаторыя актывісты і абураныя грамадзяне. Прыкладна такую матывацыю добра адлюстроўваюць каментатары з “Нашай Нівы”. Тыповыя прыклады іх рэакцый – “мова нашая зноў замінае чыноўнікам-бальшавікам жыць і будаваць свой лунапарк, з прэферансам і камунізмам!”, “Гэта ўжо сапраўды нейкі фашызм атрымліваецца”, а таксама прапанова перакладаць законы праз GoogleTranslate. Гэты зрэз адлюстроўвае асяродак нянавісці да ўлады, дзе галоўнае – не вырашэнне праблемы і не дыялог, а яшчэ раз пераканацца, што чыноўнікі і дэпутаты – мярзотнікі і ворагі беларускасці, як апаненты загадзя ўпэўненыя.

Іншы варыянт – арыентавацца на вырашэнне праблемы і разважаць над тым, як зрабіць гэта эфектыўна. Бо мець заканадаўства на нацыянальнай мове – сапраўды вартая справа для любой краіны, тым болей для Беларусі ў сённяшніх умовах. Тут варта б не абмяжоўвацца тролінгам уладаў, а супольна прапрацоўваць неабходныя рэформы. Трэба разумець: нават у ідэальнай сітуацыі, калі будзе палітычная воля на сапраўднае дзвюхмоўнае заканадаўства, пералічаныя дэпутатам цяжкасці не знікнуць. Трэба на прафесійным, экспертным узроўні думаць, як вырашаць кожную з іх.

Відавочна, што пазіцыя “мова перадусім, затраты грошай і часу на шляху да беларусізацыі неістотныя” знойдзе няшмат прыхільнікаў сярод любых чыноўнікаў-тэхнакратаў. Шчыра кажучы, сярод грамадства таксама. Можна ўздыхаць, што беларускім патрыётам трапіліся дрэнны ўрад і дрэнны народ. А можна думаць, як інакш аргументаваць свае ідэі і адаптаваць іх да рэчаіснасці.

Комментарии

Не хотелось бы троллить кандидата культурологии и магистра управления, но рассказы о бедах беларуских чиновников мне абсолютно не близки. Перечисленные кандидатом культурологии проблемы проистекают прежде всего из нежелания чиновников что-то менять. Можно выдвинуть любую другую идею, пусть самую прогрессивную и никак не связанную с расширением сферы употребления беларуской мовы, но направленную на изменение текущего состояния чиновничьего аппарата, и мы услышим все те же самые аргументы: закон не позволяет, это увеличит расходы, это никому не нужно и т.д. В данном случае ответы чинуш стандартные. И обусловлены они вовсе не тем, что выдвинутая инициатива основана на подходе 'мова перад усiм'.

Это реальность. Также реальностью является тот факт, что решение этого вопроса зависит не от чинуш (если быть более точным, их влияние на принятие решения невелико), а существующий в Беларуси властный режим совершает изменения в госполитике только в двух случаях: а) ему это выгодно, б) у него нет выбора. В этой связи, для того чтобы добиться равноправия двух языков в законодательной сфере, необходимо представить аргументы самизнаете кому, что а) ему это выгодно, б) деваться ему некуда. Чинуши в данном случае вполне способны выполнить роль почтальонов и донести послание активной части общества до власти.

Vacula

Ок, ещё один пример того, о чем я уже писал: 'Гэты зрэз адлюстроўвае асяродак нянавісці да ўлады, дзе галоўнае – не вырашэнне праблемы і не дыялог, а яшчэ раз пераканацца, што чыноўнікі і дэпутаты – мярзотнікі і ворагі беларускасці, як апаненты загадзя ўпэўненыя.'

Тот факт, что ненависть к чиновникам вам близка, а анализ реальных проблем госслужбы - нет, мягко говоря не делает вашу позицию убедительной.

Вадзім Мажэйка

Такое ощущение, что культуролог и магистр управления постоянно путает педали.

ОК, где в моём посте написано, что ненависть к чиновникам или власти мне близка? Какие именно слова отражают мою ненависть сиим категориям?

Совершенно напрасно вы, господин культуролог, пытаетесь подражать Вольфу Мессингу в чтении мыслей.У вас не получается.

Теперь несколько слов о самом опусе. Всё было бы хорошо если бы не эти проклятые педали.

Не буду говорить за остальных читателей, но у меня после прочтения сего научного трактата сложилось впечатление, что основная проблема того, что в нашей стране беларуская мова находится на задворках государства, это ненависть к власти поклонников беларушчыны и их нежелание вести эффективный диалог с чиновниками.

Как бы это сказать по-мягче. Сей взгляд на проблему является ошибочным. Можно привести сколько угодно 'эффективных' аргументов товарищу Мисько и той тётке, которая отказала Алене Анисим в продвижении законопроекта на двух языках, вот только воз останется всё в той же позиции. Просто потому что ни Мисько, ни тётка из истории госпожи Анисим ничего не решают. Они просто граммофоны, воспроизводящие сигнал, который идёт с вершины властной пирамиды.

Прекрасно то что Алена Анисим и Игорь Случак стучат по граммофонам. С чего-то нужно начинать. И из того что их усилия сейчас не достигли цели, вовсе не следует, что они что-то делают неправильно и дальнейшая кампания превратится в демонстрацию 'нянавісці да ўлады'. Уверен, что со стороны общественных активистов процесс будет развиваться в позитивном ключе. Т.е. от граммофонов, кампания медленно, но верно перейдёт к убеждению самизнаетекого в том что а) ему это выгодно, б) ему некуда деваться. Моя уверенность основывается на том, что у существенной части беларуского общества есть потребность в том чтобы беларуская мова наконец-то вышла из гетто. Это одна сторона медали. Вторая состоит в том, что успех всей кампании обусловлен принятием политического решения и если оно будет продавлено, то никакие технические детали типа дороговизны стульев для трудящихся всех стран и неудобства спать на потолке приниматься во внимание не будут. Не стоит тратить на них время.

Vacula
Добавить комментарий

Наше Мнение © 2003-2022

Публикация писем читателей не означает согласие авторов проекта с высказанным мнением.