Структура эліт у Беларусі і яе ўплыў на стабільнасць палітычнага рэжыму III

Працяг.
Пачатак гл.Структура эліт у Беларусі і яе ўплыў на стабільнасць палітычнага рэжыму (II)
Структура эліт у Беларусі і яе ўплыў на стабільнасць палітычнага рэжыму

Структура эліт у 2001-2014 гг. і ступень стабільнасці рэжыму

На думку Гельмана, раўнавага беларускага рэжыму на працягу дзесяці гадоў (1996-2006гг.) была замерзлай. Самападтрыманню рэжыма спрыялі непарушнасць інстытуцыйнага дызайну, навязанага грамадству пад час рэферэндума 1996 г., поўны кантроль з боку А. Лукашэнкі над усімі важнымі рэсурсамі ўлады, нізкі кошт падаўлення. А. Лукашэнка ўмела выкарыстоўваў сэлектыўнае, але паслядоўнае падаўленне розных сегментаў апазіцыі і прадухіленне кожнай арганізаванай актыўнасці (сацыльнай, эканамічнай, культурнай), якая выходзіла за межы яго ўласнага кантролю. Пры гэтым, “умелае спалучэнне падаўлення, папулізму і даволі высокай эфектыўнасці кіравання эканомікай, дазволіла рэжыму Лукашэнкі пазбегнуць масавага разчаравання яго палітыкай і выключыць усе магчымыя альтэрнатывы”.

Пры адсутнасці стымулаў, А. Лукашэнка не імкнуйся да стварэння партыі ўлады і будаваў дзяржаўны апарат на прынцыпах асабістай лаяльнасці. Палітычны рэжым Беларусі выглядзеў паўторам савецкай формы кіравання, але без дамінуючай партыі. “Падпарадкаваныя актары (усе, акрамя Лукашэнкі) вымушаны былі выбіраць паміж “пасіўнасцю”, “лаяльнасцю” і “зыходам”: яшчэ да 1996 г. лідэр нацыяналістычнай апазіцыі эміграваў. Пазней цэлы шэраг дзеячоў палітыкі, эканомікі і культуры рэспублікі ўзялі з яго прыклад. Гэтыя стратэгіі не ўяўлялі сабой выкліка рэжыму, у той час як кошт “пратэсту” быў надзвычай высокім: у 1999 г. два вядучых апазіцыянеры (раней – прыхільнікі А. Лукашэнкі) таямніча зніклі, у тым жа годзе іншы лідэр апазіцыі памёр пры нявысветленых абставінах. У такіх надзвычай цяжкіх абставінах стратэгія апазіцыі апынулася самаразбуральнай. Хаця ў сярэдзіне 2000-х гг. яна і аб’ядналася на прынцыпах негатыўнага кансэнсусу супраць агульнага ворага і вылучыла агульнага кандыдата на прэзідэнцкіх выбарах 2006 г., заручыўшыся істотнай падтрымкай з-за мяжы, але крыклівыя апаненты не валодалі значнымі рэсурсамі ўнутры краіны і былі лёгка падаўлены А. Лукашэнкам” [1].

Неабходна зрабіць чатыры важныя заўвагі да гэтага тэкста, які не зусім дакладна прадстаўляе стан эліт і сутнасць канфлікту элітных сегментаў ў Беларусі. Па-першае, інстытуцыйны дызайн мяняўся кіраўніком дзяржавы. У 2004 г. у краіне прайшоў рэферэндум, які быў накіраваны на ліквідацыю канстытуцыйнага абмежавання для адной особы болей двух тэрмінаў запар займаць пасаду прэзідэнта. Тым самым  А.Лукашэнка зрабіў важны крок да ўсталявання свайго пажыццёвага кіравання, уласцівага султанісцкім палітычным рэжымам. Грамадская думка ў краіне была супраць гэтай меры і пачала мяняцца толькі перад днём галасавання. Тым не менш,  А.Лукашэнка не атрымаў чарговай сакрушальнай перамогі. Згодна з дадзенымі незалежных сацыёлагаў, “за” такую меру прагаласавала толькі 48.4%” [2].

Як жа беларуская апазіцыя адрэагавала на гэты выклік грамадству і дзяржаве? Па-рознаму: некаторыя адклікнуліся позна; іншыя перш за ўсё імкнуліся патрапіць у Паладу прадстаўнікоў; але былі і такія, якія разам з лідэрам адной з сацыл-дэмакратычных партый М. Статкевічам, напрацягу некалькіх дзён выходзілі на Кастрычніцкую плошчу ў Мінску, а потым накіраваліся маршам да будынку КДБ, пратэстуючы супраць чарговай сфальсіфікаванай перамогі. Яны дабіліся прыёма ў шэфа галоўнай спецслужбы краіны. У выніку мужны палітык быў кінуты за краты, атрымаўшы тры гады пазбаўлення волі. Восенню 2014 г. ён усе яшчэ адбывае пакаранне, але ўжо шасцігадовага тэрміну за ўдзел у прэзідэнцкай кампаніі 2010 г. Да якой жа формы дзейнасці апазіцыі: “пасіўнасці”, “лаяльнасці”, альбо “зыходу” можна аднесці паводзіны М. Статкевіча? На нашу думку, ён “ратаваў гонар” апазіцыі, таму што бываюць такія гістарычныя моманты, калі пасіўнасць і баязлівасць не могуць быць апраўданы каласальнай перавагай сіл у праціўніка. Да такой жа катэгорыі актыўнасці належыць і пяцідзённая абарона намётавага лагера на Кастрычніцкай плошчы ў 2006 г. і паводзіны некаторых удзельнікаў акцыі пратэсту на плошчы Незалежнасці пасля прэзідэнцкіх выбараў ў снежні 2010 г. Усё гэта сведчыць аб тым, што апазіцыя ў Беларусі розная і не ўсе там займаюцца “самаразбурэннем”.

Па-другое, жорсткае падаўленне напаказ усяму свету ў цэлым слабой апазіцыі сведчыць аб нізкай эфектыўнасці беларускіх спецслужбаў, таму што эфектыўныя спецслужбы не дапускаюць акцый пратэсту прэвентыўнымі мерамі. У гэтым пытанні я цалкам згодзен з амерыканскімі палітолагамі Лявіцкі і Уэям [3]. Калі б гэта было не так, вярхоўнай уладзе не давялося б пад час усіх выбарчых кампаній публічна дэманстраваць высокую інтэнсіўнасць сродкаў ціску на апазіцыю.

Па-трэцяе, палітыка папулізму не можа ствараць эфектыўную эканоміку, наадварот, яна яе разбурае. Гэта – аксіёма, якая не патрабуе доказу. Даволі высокі эканамічны рост у Беларусі да 2010 г., уключна, забяспечваўся за кошт прэферэнцый з боку Расійскай Федэраціі, а не за кошт нейкіх унутраных рэзерваў беларускай эканамічнай мадэлі. Масавае разчараванне рэжымам, адбылося праз год, калі ў людзей зкончыліся грошы, што і прывяло да абвалу пражэктыўнага электаральнага рэйтынга А.Лукашэнкі да 20.5% [4]. У 2013 г. эканоміка краіны ўсупіла ў фазу стагнацыі, хутка пераадоліць якую не магчыма.

Па-чацвертае, раўнавага рэжыма Лукашэнкі не з’яўляецца замерзлай, але рэгулярна размарожваецца самым дамінуючым актарам, які не стаміўля ад ‘палявання’ на эліту ўлады, у тым ліку і тых яе прадстаўнікоў, якія асабіста адданыя прэзідэнту і абсалютна бяспечныя. У доўгатэрміновай перспектыве такі курс дэзінтэгруе кіруючую эліту, вядзе да дамінацыі негатыўнай сэлекцыі ў яе шэрагах і падзенню. Дадзеную з’яву можна патлумачыць папулізмам, які даўно ўжо зрабіўся часткай сістэмы ўлады ў Беларусі. “Удар па сваіх”, як назваў такую стратэгію прэзідэнта японскі палітолаг Мацузата, мела яшчэ большы працяг у першую дэкаду XXI ст. Рэгулярна мянялася таксама кіраўніцтва выканкамаў у Мінску і заходніх рэгіёнах Беларусі, каб пазбегнуць узнікненю там уплывовых мясцовых кланаў.

Такім чынам, рэжым Лукашэнкі нельга назваць стабільным, нягледзячы на 20 гадоў знаходжання пры ўладзе. Да нестабільнасці і нават падзення ў кароткай гістарычнай перспектыве прыводзяць не толькі чыннікі, пазначаныя вышэй, але і вельмі нізкі ўзровень інстытуцыялізацыі, створанай дамінуючым актарам палітычнай сістэмы. Першае десяцігодзьдзе ХХІ ст. замацавала той вельмі неразвіты набор палітычных інстытутаў, які быў абраны прэзідэтнам раней. Недахопы рэжыму ў Беларусі звязаны з вельмі нізкім узроўнем развіцця менавіта фармальных палітычных інстытутаў. Па гэтаму пакажчыку наша краіна адстае нават ад шэрагу сучасных аўтарытарных рэжымаў, якія навучыліся выкарыстоўваць парламенты, суды, партыі, мясцовае кіраванне для захавання і ўмацавання дыктатарскай улады [5].

Галоўны спонсарам рэжыма Лукашэнкі ў Беларусі выступае кіраўніцтва Раійскай Федэрацыі. Толькі заручыўшыся расійскай падтрымкай на гады наперад, не прадстаўнік эліты змог забяспечыць сабе тую значную перавагу рэсурсаў, якімі ён валодае, у параўнанні з усімі іншымі палітычнымі актарамі ў Беларусі, рэзка падвышаючы для іх кошт пратэстаў. У 2013 г. склалася вельмі небяспечная сітуацыя для незалежнасці краіны, пры якой кошт стратэгіі ліквідацыі суверэнітэту РБ кіраўніцтвам РФ, рэзка пайшоў уніз. Маецца на увазе падпісанне А. Лукашэнкам пагаднення аб далучэнні краіны да Еўразійскага Эканамічнага Саюза.

Але ў 2014 г. сітуацыя зноў сур’езна змянілася пасля неаб’яўленнай вайны Рассіі супраць Украіны, дзякуючы мужнай барацьбе ўкраінскага народа з расійскімі агрэсарамі і сепаратыстамі з Данецка і Луганска. Калі Україна вытрымае і пратрымаецца да 2015 г., ужо ў Расіі не застанецца рэсурсаў для таго, каб паглынуць Беларусь і Казахстан па “крымскаму сцэнару”. Захаванне Украінай дзяржаўнага суверэнітэту і ўмацаванне заходнега вектара яе палітыкі сур’ёзна зменіць суадносіны сілаў у рэгіёне, панізіць значэнне расіскага фактара і для Беларусі таксама. Цяжка сказаць, ці здолее А. Лукашэнка перамагчы нават слабую апазіцыю на прэзідэнцкіх выбарах 2015 г. без істотнай расійскай падтрымкі? Хутчэй за ўсё не. Адзіная умова для змены рэжыму: апазіцыя павінна прадэманстраваць адзінства і вылучыць папулярнага адзінага кандыдата.

-------------

[1] Гельман В. Пазнач. твор, с.11.

[2] Cit. : Memorandum the Gallup organization /Baltic Survey.17.10.2004 (Vilnius) // Белорусскийежегодник 2004. Вильнюс: ИнститутБеларуси, ФондВідродження, 2005. с.90.

[3] Levitsky S., Way L., Competitive Authoritarianism: The Emergence and Dynamic of Hybrid Regimes in the Post-Cold War Era. Cambridge: University Press, 2010, p.48.

[4] Гл.: Хмурая осень // Народная воля № 149-150 30 верасня 2011.

[5] See: Shedler A. The New Institutionalism in the Study of Authoritarian Regimes // CIDE, November 2009.

Комментарии

РОВДО-...Да якой жа формы дзейнасці апазіцыі: “пасіўнасці”, “лаяльнасці”, альбо “зыходу” можна аднесці паводзіны М. Статкевіча? На нашу думку, ён “ратаваў ГОНАР” апазіцыі,...

Да такой жа катэгорыі актыўнасці належыць і ПЯЦІдзённая абарона намётавага лагера на Кастрычніцкай плошчы ў 2006 г....

++++++++++

гонар ГОНАРУ розьнь!

06.02.2008 Радыё СВАБОДА

КАШтоўнасьці ці ПАПУлізм?

Кандыдат ГІСТАРЫЧНЫХ навук Валер Карбалевіч: «У сакавіку 2006 году Лукашэнку падтрымлівала 63% насельніцтва. У такой сытуацыі шанцаў у апазыцыі НЕ было, нягледзячы НА гераізм моладзі НА Плошчы».

27-03-2006 «БР» №12

Павлюк БЫКОВСКИЙ: «…замёрзшие до посинения, опухшие от бессонницы люди. Которые упрямо скандировали: «Мы выстоим. Выстоим! Выстоим!»

ПЯТНАДЦАТЬ МИНУТ. Именно столько понадобилось милиции, чтобы захватить палаточный лагерь протеста, который продержался ТРОЕ суток на Октябрьской площади в Минске».

Пятро Касьнерык

РОВДО--Па-трэцяе, палітыка ПАПУлізму не можа ствараць эфектыўную эканоміку, наадварот, яна яе разбурае. Гэта – аксіёма, якая не патрабуе доказу.

\\\\\\\\\\\\\\\\

а хто гуляе ў палітыку папулізма?

1 КАСТРЫЧНІКА 1994г.«Звязда»,Віталь ЦЫГАНКОЎ.

«У праекце пастановы, вылучаным Зянонам ПАЗЬНЯКОМ, прапаноўвалася не ўхваляць праграму прэзідэнта, а толькі прыняць яе «да ведама». Чаму МЫ павінны ДЗЯЛІЦ з ім АДКАЗНАСЦЬ? –пытаўся Пазняк. Характэрна, што з вельмі падобнай прапановай выступіў і дэпутат Уладзімір Піскароў(артадокс КАМУНІСТЫЧНЫ). ФАКТ што зараз у АПАЗІЦЫІ да Лукашэнкі не толькі ТРАДЫЦЫЙНА БНФ, але і КАМУНІСТЫ.

..Аб’ектыўна цяперашнім дэпутатм выгадна ПАДТРЫМАЦЬ НЕ ПАПУЛЯРНЫЯ КРОКІ прэзідэнта, за якія рэальную адказнасць нясе толькі ён са сваёй камандай

Да таго ж лепей правесці гэтыя непрыемныя, але неабходныя пераўтварэнні рукамі Лукашэнкі, чымсьці ісці на іх потым самім.

Большасцьгарэла жаданнем адобрыць праграму Лукашэнкі (галасаванне было пайменным). Аднак за варыянт Лукашэнкі прагаласавалі 157 дэпутатаў – НЕ ХАПІЛА 9 ГАЛАСОЎ.

... Ухваліўшы праграму неадкладных захадаў, дэпутаты, тым не менш, свядома не далі Лукашэнку дадатковых паўнамоцтваў на яе ажыццяўленне”.

\\\\\\\\\\\

Змагарам за квітнеючую, дэмакратычную і незалежную Беларусь надта ж хацелася прасядзець яшчэ адзі тэрмін у крэслах парламентароў таму яны вякалі: “Ганьба! Здрада! Долоў! У Беларусі няма рэформ!” і адначасава нічога не рабілі дзеля правядзення гэтых рэформаў.

І тут на табе. Паўгода засталося да запаветнай мары -- новых выбараў ВС а Лукашэнка заявіў што нарэшце рашыца на непрыемныя, але неабходныя пераўтварэнні ў эканоміцы краіны.

Пятро Касьнерык

РОВДО--Згодна з дадзенымі незалежных сацыёлагаў, “за” такую меру прагаласавала толькі 48.4%” [2].

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\

«Снплюс. Свободные новости плюс» №34(78) 6-10-13.10. 2004.

По материалам The Gallup Organization/ Baltic Surveys (Вильнюс).

«По официальным данным Центральной избирательной комиссии, в Республики Беларусь зарегистрировано примерно 7 миллионов избирателей.

Значит, чтобы «получить разрешение белорусского народа», президент должен получить не менее 4 662 000 голосов «за» вынесенный на голосование вопрос.

Согласно результатам последних опросов… голосовать 17 октября собираются 75%, т.е. 5 250 000 избирателей...

Как видно, ПРОСТОЙ арифметический расчет показывает, что даже с учётом этих голосов на референдуме проголосуют «за» на миллион меньше, чем нужно для победы президента---ОКОЛО 3 700 000 ЧЕЛОВЕК. Где взять почти миллион дополнительных голосов? Даже если на выборы придут не 75%, а 90% избирателей, президент всё равно не сможет победить».

++++++==

проСТОЙ арифметически расчёт

7 милионв разделим на 2 и прибавим один голос получается 3 500 001(50% +1), а по подсчётам

The Gallup Organization/ Baltic Surveys проголосуют «за» около 3 700 000 или 52.86% от общего числа зарегистрированных избирателе, это при явке 75% а если на выборы придёт 90% то «за» проголосуют около 65% .

Ну и ради забавы умножим 4 662 000 на 2, получается, что избирателей в Беларуси 9 324 000 а не около 7 миллионов(6 986 163).

Во, дают(!) господа из The Gallup Organization/ Baltic Surveys.

Пятро Касьнерык

за ўсе байкі, ЗЛАЧЫННЫЯ байкі для Беларусі будзеце несьці адказнасць, шаноўнае спадарства!

Книга «Выборы Президента Республики Беларусь в 2006 году. Факты. Комментарии. Минск-2006»

Авторы-составители: О. ВОЛЧЕК, Ю.ВОЛЧЕК, Р. Михайловская, И. Рынкевич.

В данном издании представлены НАУЧНО-ПРАВАВОЙ анализ внутриполитического положения в Беларуси накануне и в период выборов Президента…

Цытата: «Вечером 19 марта на пресс-конференции Сергей ВОЗНЯК руководитель пресс-группы объединенных демократических сил, объявил результаты exit-polla, проведенные во время голосования на избирательных участках по Беларуси “Левада-центром”.

Справка

20.03.2006. www. Levada. Ru

Во время проведения выборов Президента Беларуси 19 марта 2006 года Аналитический центр Юрия Левады (Левада-Центр) НЕ ПРОВОДИЛ exit-poll.

Пятро Касьнерык
Добавить комментарий

Наше Мнение © 2003-2021

Публикация писем читателей не означает согласие авторов проекта с высказанным мнением.